Ulusal Sorun ve Komünistler (7)

(İlk Polonyalı Sosyalistlerin ve Rosa Lüxemburg ve Yoldaşlarının Marks’ın ve Engels’in Polonya Sorunundaki Görüşlerine Muhalefeti)
Engels’in Polonya’nın bağımsızlığı lehinde ileri sürdüğü argümanlara bir önceki bölümde yer vermiştim.
(Bkz. Engels’in Kautsky’e Mektubu, 7 Şubat 1882)
Bu mektupta ifade edilen görüşler Marks’ın da paylaştığı görüşlerdir.
Engels’in kendisi de yer yer “biz” diyerek bunu belli etmektedir.
Bu mektupta ve Kautsky’nin bu mektuba ilişkin açıklamasında adı geçen “Rownose” (Eşitlik) grubu, Ludwig Warynski, Stanislav Mendelson, Szyman Dicksten ve yoldaşları tarafından kurulmuş olan ilk Polonya sosyalist hareketidir.
Bu hareketin 1877’de ortaya çıktığını Kautsky’nin açıklamasından öğreniyoruz.
Bu grup (Rownose), 1830 Polonya ulusal ayaklanmasının 50’inci yıldönümünde, yani 29 Kasım 1880’de Cenevre’de uluslararsı bir toplantı düzenlemiş, Polonya sorunundaki anti-milliyetçi tutumunu, başka deyişle “Bağımsız Polonya!” veya “Yaşasın Polonya!” sloganına katılmadığını bu sırada ilan etmiştir.
Bu toplantıya gelen muhtelif mesajlardan biri de Marks ve Engels’e ait bir mektuptur.
Onların Polonya konusunda iyi bilinen görüşlerini yansıtan bir mektup bu.
Marks ve Engels burada bu grubun görüşlerini paylaşmadıklarını da ifade etmiş görünüyorlar.
Bunun kanıtı Engels’in Kautsky’e mektubunun sonlarında geçen şu satırlardır:
Buraya kadar dediklerimden açıktır ki, biz Rownose ile ilişkili insanların görüşlerini paylaşmıyoruz ve 29 Kasım 1830’un ellinci yıldönümü vesilesiyle yapılan Cenevre toplantısında okunan bir mektupta bunu onlara söylemiştik.
(Bkz. Engels’in Kautsky’e Mektubu, 7 Şubat 1882)
Rownose grubunun lideri Ludwig Warynski, Cenevre toplantısında Marks’ın ve Engels’in bu mektubuna cevap içeren bir konuşma yapmıştır.
Bu konuşmasında Warynski’nin ileri sürdüğü görüşler şöyle toparlanabilir:
“Tüm çalışan halkı” dünya devrimi bayrağı altında toplanmaya çağıran Birinci Enternasyonal’in kendisini Kutsal İttifak’a meydan okuyacak güçte görmediği için Polonya sorununu proletaryanın kurtuluşu genel programı içine almadığı.
Polonya’nın rolünü uzun bir dönem boyunca Çarlık gericiliğinin Avrupa’ya müdahalesini engellemeye indirgediği.
Rus imparatorluğunda Polonya milliyetçileri dışında örgütlü bir güç görmemekle yanıldığı. (Warnynski’nin burada görmezlikten gelindiğini söylediği Narodnaya Volya olmalı, SC).
Komünist Manifesto’nun yazarlarının kendilerinin ölümsüz sloganı olan “Bütün Ülkelerin Proleterleri Birleşiniz!” şiarını imtiyazlı sınıflar ve burjuvazi için bile çekiciliği olan “Yaşasın Polonya!” sloganı ile kombine etmekle politik faydacılığa prim verdikleri.
Ve bu yaklaşımın tez zamanda bırakılmasını ummak istedikleri.
(Ludwig Warynski’nin bu konuşması için bkz. Rosa Lüxemburg, The Polish Question and the Socialist Movement, 1905)
Warynski’nin grubu Rownose, 1882’de “Proletariat” (Proletarya Partisi) adını almış, 1883’te birçok büyük grev örgütlemiş, ama sonraları Blankizmin ve Narodnaya Volya’nın etkisi altına girmiştir.
(Bu konularda geniş bilgi için Bkz. Rosa Lüxemburg, Dem Andenken des Proletariat/In Memory of the Proletariat Party, Ocak-Şubat 1903, Selected Political Writings).
1892 sonlarında Londra’da Polonya Sosyalist Partisi (PPS), bundan birkaç ay kadar sonra (Temmuz 1893) ise, Paris’te Adolf Warszawski, Leo Jogiches (Jan Tyszka), Rosa Lüxemburg ve Julian Marchlewski tarafından Polonya Sosyal-Demokrat Partisi kuruldu.
Polonya Sosyal Demokrat Partisi, 1899’da Litvanyalı bir grubun katılımının ardından adını Polonya ve Litvanya Sosyal Demokrat Partisi olarak değişti.
Rosa Lüxemburg ve yoldaşları kendi hareketlerini eleştirel bir yaklaşımla Ludwig Warynski ve yoldaşlarının kurduğu Rownose ve Proletarya Partisi geleneğiyle ilişkilendirerek bu geleneğin Polonya ulusal sorunundaki duruşunu neredeyse olduğu gibi devralıp sürdürdüler.
Milliyetçi Polonya soyluluğunun eski Polonya’nın restorasyonu sloganı ise küçük burjuva Polonya Sosyalist Partisi (PSP) tarafından devralınmıştı.
Kendi milliyetçiliğini sosyalist bir görüntüyle perdelemeye çalışan bu parti, Polonya’nın restorasyonu (Polonya bağımsızlığı ve birliği) talebini uluslararsı işçi hareketinin ortak talebine dönüştürmek için 1895 ve 1896 yıllarında yoğun bir kampanya yürüttü.
İkinci Enternasyonal’in 1896’da Londra’da yapılacak olan kongresine hazırlıktı bu.
Bu kongreye sunulmak üzere bir karar taslağı hazırlamış, kongre öncesinde başta Kautsky olmak üzere dönemin otorite olarak kabul edilen birçok isminin desteğini de arkasına almıştı.
PSP’nin bu kampanyası Rosa Lüxemburg’un partisini de harekete geçirmiş, iki parti arasında giderek keskinleşen anlaşmazlık uluslararası sosyalist harekete taşınmıştı.
Ulusal sorun konusunda en canlı ve kapsamlı tartışmalardan biri işte bu dönemde (1893-1896), II. Enternasyonal’in Londra kongresi öncesinde, sırasında ve sonrasında, özellikle Alman Sosyal Demokrat Partisi’nin yayın organları Neue Zeit’da ve Vorwäts’da yaşandı.
Polonya’nın bağımsızlığı talebine karşı çıkan Rosa Lüxemburg, bu konudaki en önemli argümanlarını Polonya’da kapitalizmin gelişmesini anlattığı çalışmasında öne sürdü.
(Bkz. Rosa Lüxemburg, The Industrial Development of Poland, 1898).
Bu çalışmasında Rosa Lüxemburg, Rusya’nın Polonya’da geçmişteki ulusal isyanlara öncülük eden soyluluktan bir burjuva sınıfı yaratarak ve Rusya’nın kendisinde de bu burjuvaziye sürekli büyüyen bir pazar açarak onu Rusya’ya zincirlediğini, bu yolla ayrılıkçı eğilimini bitirdiğini anlatır. 1863-64 sonrasında ulusal isyanların görünmez olmasını Polonya’nın Rus imparatorluğunun en önemli sınai bölgelerinden birine, kapitalist bir ülkeye dönüşmesine bağlar. Polonya’da bu dönüşümle birlikte ortaya çıkan sanayi proletaryasının muhalefetinin de ulusal bir karakter taşımadığını, bu koşulların bağımsız Polonya sloganını bir ütopyaya dönüştürdüğünü ileri sürer.
(Bkz. Rosa Lüxemburg, The Industrial Development of Poland, 1898)
Bir başka yazısında Rosa Lüxemburg koşullar değiştiği için Marks ve Engels’in Polonya konusundaki görüşlerinin geçerliğini çoktan yitirdiğini, hatta bu geleneksel görüşlerin daha önce de doğru olmadığını ima eder.
(Bkz. Rosa Lüxemburg, The Polish Question and the Socialist Movement, 1905).
Geri Londra Kongresi’ne dönersek:
Londra Kongresi’nde PSP delegeleri, Polonya’nın bağımsızlık talebinin desteklenmesini, Polonya ve Litvanya Sosyal Demokrat Partisi delegesi Rosa Lüxemburg ise PSP teklifinin red edilmesini savundular.
Sonunda iki tarafın talebini de reddeden bir karar çıktı ortaya.
Kararda Polonya adı bile anılmıyordu.
Özel olarak Polonya hakkında bir karar olmaktan çok uluslararası sosyalist hareketin ulusal sorun konusundaki ilkelerini formüle ediyordu.
Bu ilkelerden biri ulusların kendi kaderini tayin hakkının tanınması, diğeri bütün milliyetlerden işçilerin birliğinin savunulmasıydı.
Bu iki ilke birarada, birlikte anlamlıydı.
Karar oybirliği ile alınmıştı.
Fakat daha önce de işaret ettiğim gibi, İkinci Enternasyonal partilerinin hepsi bu karara bağlı kalmadı.
Bu kararın alındığı tarihte burdaki ilkeleri savunan Rosa Lüxemburg ve yoldaşları da, bir zaman sonra ulusların self-determinasyon hakkının tanınmasına karşı çıkmış, Rusya Sosyal Demokrat İşçi Partisi’nin İkinci Kongresi’nde (1903), bu partinin kendi programından bu talebi çıkarması yönündeki istekleri red edildiğinde kongreyi terk etmişlerdir.
(Bu konunun ayrıntıları için bkz. Lenin, Bir Adım İleri İki Adım Geri; ayrıca bkz. J. P. Nettl, Rosa Lüxemburg, 1969).
(devam edecek)
Not: Polonya ve Litvanya Krallığı (1569-1791/1795), Prusya, Avusturya ve Rusya imparatorlukları tarafından ilki 1772, ikincisi 1793, üçüncüsü 1795’te olmak üzere üç kez bölünerek üç parçalı hale getirildi. Üçüncü bölünmeden sonra krallık sona erdi. İkinci bölünmenin ardından Rusya’ya karşı (1794), üçüncü bölünmenin ardından Avusturya’ya karşı (1797) isyanlar göründü. Bu isyanlar devrimci Fransa ile Polonya’yı pay eden monarşiler arasında savaşların sürdüğü bir dönemde yer aldılar. Engels’in Polonya’nın birkaç kez Fransız devrimini kurtardığından sözetmesi bundandır. 1830-31, 1846, 1848 ve 1863-64’te yeni ulusal ayaklanmalar patlak verdi Polonya’da. Birinci Enternasyonal’in kuruluşu ile sonuçlanan Londra’daki toplantı 1863-64 Polonya ayaklanmasının bastırılmasını protesto ederek başlatılmıştır.

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.